تفکر سیر از معلوم به مجهول و از باطل به سوی حق است

به گزارش نماشو، محمد فنایی اشکوری استاد فلسفه و عرفان تطبیقی در سخنان کوتاهی در مورد تفکر گفت: تفکر را در منطق این گونه تعریف نموده اند: تفکر سیر از معلوم به مجهول است برای معلوم کردن مجهول. ما به یاری دانسته هایمان به سوی کشف نادانسته هامان حرکت می کنیم. این حرکت ذهنی را تفکر یا عمل فکر کردن می گویند. استدلال و برهان این است که با ترتیب مقدمات معلوم به شکل قیاسی مثلاً به نتیجه ای می رسیم. مثلاً می گوییم: هر الف، ب است و هر ب، ج است: پس هر الف، ج است.

تفکر سیر از معلوم به مجهول و از باطل به سوی حق است

وی اضافه نمود: در اینجا فکر و اندیشه به معنای همین عمل ذهنی تفکر و سیر فکری است. طبیعی است که این عمل ذهنی برای کسی معقول و ممکن است که چیزی را نمی داند و با تلاش ذهنی می خواهد آن را بداند. بنابر این موجودی مانند خداوند که همه چیز را می داند و برا دانستن چیزی نیازی به عمل ذهنی ندارد، تفکر و اندیشیدن بی معنا و غیر ممکن است. او مجهولی ندارد تا برای کشف آن به عملیات ذهنی متوسل گردد. خداوند عالم مطلق است، اما متفکر نیست. یعنی برای دانستن نیازی به فکر کردن ندارد. تفکر برای انسان کمال است، اما برای خداوند نقص است. اگر ما برای موجود دیگری اعم از انسان یا غیر انسان چنین علمی قائل باشیم او هم چون همه چیز را بالفعل می داند، نیازی به تفکر و اندیشیدن ندارد و به این معنا اهل تفکر نیست.

این استاد حوزه و دانشگاه توضیح داد: اما گاهی فکر و اندیشه به معنای داشتن معرفت، دانش، و نظر است، نه عمل و فرایند (process) رسیدن به دانش. به این معنا به کسی که همه چیز را بالفعل می داند می توان گفت صاحب فکر و اندیشه است، چنانکه در کاربرد عرفی چنین است.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا براساس این تعریف می توان گفت معصومین علیهم السلام اهل فکر و اندیشه نبوده اند، چون مجهولی نداشته اند، با اشاره به اینکه بی شک معصومین مخلوقات و بندگان خدا هستند و هر چه دارند حاصل لطف الهی است، توضیح داد: آنها نیز مانند دیگر بندگان تکلیف شرعی دارند و بیش از دیگران وظایف بندگی خود را انجام می دهند. آنها برای تحصیل مایحتاج خود کار می نمایند و برای تحصیل کمالات معنوی و تقرب به خداوند عبادت می نمایند. آیا می توان گفت که برای تحصیل معرفت و دانش هیچ کاری نمی نمایند و از شروع همه چیز را به نحو کامل می دانند؟ و آیا بین زمان نوزادی آنها و زمان سن کمال آنها از نظر علم هیچ فرقی نیست؟ در علم کلام در باب علم معصوم و حدود و کیفیت آن مباحثی هست که باید به آن منابع مراجعه کرد و اینجا جای طرح این بحث نیست.

وی با تأکید بر اینکه در این بحث توجه به چند نکته اهمیت دارد، گفت: پیامبر(ص) به وسیله وحی با حقایق وحیانی مطلع می شد، یعنی قبل از دریافت وحی از آن حقایق به نحو تفصیلی مطلع نبود. خداوند به پیامبر تعلیم می دهد که از خدا طلب علم کند: وَ قُلْ رَبِّ زِدْنی عِلْما. (طه/ ً114) و در دعای منسوب به آن حضرت آمده است که از خداوند شناخت حقیقت اشیاء را مسألت می نماید: اللهم ارنی الأشیاء کماهی. امیرالمومنین(ع) از محضر رسول لله (ص) علم می آموخت و فرمود پیامبر هزار باب علم را به روی من گگردد که از هربابی هزار باب گگردده می شد. نکتۀ دیگر این است که انبیا و معصومین از علم لدنی و الهامی برخوردارند. پیامبران معارف دین را به روش های عادی کسب نمی نمایند، بلکه به وسیله وحی الهی به آن می رسند. این علمی وهبی است. معصومین غیر پیامبر از الهام برخوردارند. اما اینکه حوزه این الهام و محدودۀ آن چیست محل بحث در علم کلام است. بی شک دریافت وحی و الهام از راه عملیات تفکر منطقی نیست، بلکه از راه برتری است.

فنایی اشکوری اضافه نمود: نکتۀ دیگر موضوع قوۀ قدسی حدس است. حدس در این اصطلاح پی بردن به نتیجه بدون طی تدریجی و تفصیلی مقدمات استدلال است. نادر افرادی از موهبت این قوۀ قدسی برخوردارند که بدون طی روش عادی، به نتیجه می رسند. گاهی هم گفته می گردد که آنها با سرعت این مسیر را طی می نمایند. نکتۀ آخر اینکه نیل به معرفت شهودی و عرفانی نیز صرفا از راه تفکر منطقی نیست، بلکه آن معرفت مواجهه بی واسطه با واقعیات است. تفکر در نگاه عارفان رفتن از باطل به سوی حق است، چنانکه عارف شبستری می گوید: مرا گفتی بگو چبود تفکر/ کز این معنی بماندم در تحیر* تفکر رفتن از باطل سوی حق/ به جزو اندر بدیدن کل مطلق* که چون حاصل گردد در دل تصور/ نخستین نام وی باشد تذکر* وز او چون بگذری هنگام فکرت/ بود نام وی اندر عرف عبرت* تصور کان بود بهر تدبر/به نزد اهل عقل آمد تفکر* ز ترتیب تصورهای معلوم/گردد تصدیق نامفهوم مفهوم* مقدم چون پدر تالی چو مادر/ نتیجه هست فرزند، ای برادر/ ولی ترتیب مذکور از چه و چون* بود محتاج استعمال قانون... .

منبع: خبرگزاری مهر
انتشار: 27 اسفند 1397 بروزرسانی: 8 مهر 1399 گردآورنده: namasho.com شناسه مطلب: 460

به "تفکر سیر از معلوم به مجهول و از باطل به سوی حق است" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "تفکر سیر از معلوم به مجهول و از باطل به سوی حق است"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید