آیا افزایش بارش ها خبر از خاتمه خشکسالی می دهد؟

حال و روز خوب زمین و آسمان و جاری شدن هرزآب از سوی افغانستان به دریاچه هامون این مسأله را به ذهن می آورد که آیا دوره 30 ساله خشکسالی به انتها رسیده و از سال جاری شاهد بازگشت اقلیم خواهیم بود؟

آیا افزایش بارش ها خبر از خاتمه خشکسالی می دهد؟

به گزارش خبرنگاران، روزنامه ایران نوشت: حال آسمان خوب است آن قدر خوب که از اول مهر تا روز 23 بهمن بیش از 267 میلیارد متر مکعب باران و برف باریده و نسبت به سال گذشته با افزایش 260 درصدی بارندگی روبه رو بوده ایم. این آمار نشان می دهد ارتفاع بارندگی ها 162 میلیمتر بوده و این میزان نسبت به میانگین دوره های مشابه درازمدت با 31 درصد افزایش روبه رو بوده است.

بر اساس داده های آماری سازمان هواشناسی، در امسال زراعی بیشترین درصد افزایش بارش با 867 درصد مربوط به خراسان جنوبی بوده و کمترین افزایش نیز در اردبیل با کمتر از یک درصد اتفاق افتاده است.

بعد از خراسان جنوبی، استان های چهار محال و بختیاری، خراسان رضوی، کهگیلویه و بویراحمد و ایلام بالاترین بارش ها را به خود اختصاص داده اند. در این میان استان سیستان و بلوچستان که سال گذشته سهم بسیار اندکی از بارش ها را داشت امسال با 20 میلیمتر بارندگی افزایش 372 درصدی را تجربه نموده ولی نسبت به مدت مشابه درازمدت با کاهش 64 درصدی بارندگی روبه رو بوده است.

اما این حال و روز خوب زمین و آسمان و جاری شدن هرزآب از سوی افغانستان به دریاچه هامون این مسأله را به ذهن می آورد که آیا دوره 30 ساله خشکسالی به سرانجام رسیده و از امسال شاهد بازگشت اقلیم خواهیم بود؟ بعضی از کارشناسان عنوان می نمایند اقلیم پیچیده تر از آن است که با چند بارش بتوان به چنین نتیجه ای رسید و در مقابل تعدادی از کارشناسان معتقدند وضعیت بهتر خواهد شد و بارش ها نشانگر سرانجام خشکسالی است و افزایش 2 تا 3 برابری برف و باران نسبت به سال گذشته و حتی افزایش 30 درصدی نسبت به میانگین درازمدت خود گواه این ادعاست.

مهندس محمدطالب حیدری، کارشناس ارشد هواشناسی و رئیس سابق اداره هواشناسی استان کردستان درباره وضعیت بارندگی ها می گوید: به طور کلی همه عادت دارند درباره آب و هوا تفسیر خود را ارائه نمایند. بعضی از رسانه های آن طرف آبی با افرادی مصاحبه می نمایند که فاقد صلاحیت لازم علمی هستند. این افراد متأسفانه عادت دارند همیشه اوضاع را تیره و تار و مأیوس نماینده جلوه دهند. در داخل کشور هم بعضی مقامات که دارای پیشینه تخصص در حوزه آب یا کشاورزی هستند، بدون اطلاع از پیچیدگی اقلیم، گوی سبقت را از رسانه های خارج ربوده و با هدف ترساندن مردان سیاست، هر مسئله ای را به تغییر اقلیم نسبت می دهند. این اظهار نظرها گاهی با هدف مجاب کردن دولت برای اختصاص بودجه بیشتر صورت می گیرد و تا جایی که امکان داشته باشد، ملات کار غلیظ تر می شود.

البته بسیاری از همین افراد از تغییر اقلیم چیزی جز تجربه شخصی نمی دانند؛ تجربیاتی مانند برف روبی در ایام جوانی یا سرماهای قدیم که اغلب به دهه چهل و نیمه اول دهه پنجاه شمسی برمی شود. اگر پیش بینی های این گونه نظریه پردازان درست بود، تمدن ایرانی قرن ها پیش دچار چالش جدی شده بود. اما به باور اینجانب در این مباحث، پیش بینی دقیق با بعضی تجربه های شخصی میسر نیست. بحث تغییر اقلیم در کشور ما بیش از حد جدی گرفته شده. محافل دانشگاهی که از تبیین پدیده های اقلیمی عاجزند، هر بروز حدی اقلیم مانند سرما یا سیل را به تغییر اقلیم نسبت می دهند. البته قطعاً تغییر اقلیم در این برهه کوتاه عمر ما اتفاق افتاده است اما نمی توان نتیجه گیری کرد که تغییر اقلیم حاصل تأثیر بشر بر ترکیب هواست یا ناشی از دگرگونی و تغییر آرام و کند خود جو زمین است یا ترکیبی از این دو و این که آیا این تغییرات دوره ای بوده و ممکن است دوره های پر بارش و سرد دوباره ظاهر شوند؟

واقعیت آن است که نوسان آب و هوا از هزاران سال قبل ویژگی بیشتر گستره کشور ما بوده که می توان شواهد آن را در آثار و داغ آب های به جای مانده سیل ها یا اخبار رسیده از تاریخ درک کرد. البته آن چه امروز پاشنه آشیل ما در بحث اقلیم و بویژه آب و خشکسالی است در هوا جای ندارد بلکه در زمین باید به دنبال آن گشت، در توسعه های بدون برنامه محصولات آب بر و حفر بی مزه هزاران حلقه چاه مضاف بر ظرفیت آبخوان ها.

بارش برف هفته گذشته در روستاهای اطراف یزد، بارش پی در پی برف در خراسان شمالی، بارندگی در استان های فارس و اصفهان و بوشهر و هرمزگان و سیستان و بلوچستان و پر شدن 70 درصدی 178 سد در مناطق جنوب شرق، جنوب و مرکز کشور این پرسش را مطرح می نماید که اگر کشورمان دچار خشکسالی است چرا از اول سال تاکنون بارش های خوبی را تجربه نموده ایم و مدام می گوئیم که بحران آب داریم؟ مگر بارندگی های دی و بهمن ماه باعث طغیان رودخانه های فصلی و دائمی در استان های لرستان و خوزستان و سیستان و بلوچستان نشده است؟

دکتر یوسف مرادی، اقلیم شناس و معاون طرح و توسعه آب منطقه ای استان چهارمحال و بختیاری بارندگی های اخیر در سراسر کشور را بیشتر شبیه به یک معجزه می داند و عنوان می نماید کشورمان بیشترین افزایش دما را در کشورهای جنوب غرب آسیا و حتی جهان با 5 درجه افزایش تجربه می نماید: شکی نیست با تغییر اقلیم روبه رو هستیم و نمی شود گفت با یک سال بارندگی خوب، مشکل خشکسالی و کم بارشی کشورمان رفع شده چون پارامترهای زیادی برای آنالیز تغییر اقلیم داریم. کشورمان از هزاران سال پیش به دلیل قرار دریافت در کمربند خشک زمین دچار خشکسالی های پی در پی بوده و اگر رشته کوه های زاگرس و البرز که باعث به تله افتادن ابرها می شود نبود ایران همانند کشورهای حاشیه خلیج فارس، بیابانی و شوره زار می شد. ما با خشکسالی های پی در پی دست و پنجه نرم نموده ایم و از طرفی افزایش دما و میزان تبخیر آب ما را با چالش جدی روبه رو نموده و باید با مدیریت صحیح از چالش های پیش رو پیشگیری کرد.

زمانی میانگین دمای سالانه کوهرنگ و زردکوه 9 درجه بود ولی این مناطق افزایش 4 تا 5 درجه ای را تجربه می نماید و همین افزایش دما منجر به کاهش حجم بارندگی شده است. به عنوان مثال 30 سال پیش هر سانت برف معادل یک میلیون متر مکعب آب وارد سد زاینده رود می کرد ولی حالا این حجم به نصف رسیده. تا همین چند سال پیش از چهارمحال و بختیاری 35 میلیارد متر مکعب آب به سوی کارون می رفت ولی در حال حاضر این حجم به 6 میلیارد متر مکعب کاهش یافته است.

مرادی عقیده دارد با تغییر اقلیم روبه رو هستیم و هدر دادن انرژی خود روی گرم شدن هوا و کاهش بارندگی تأثیرگذار بوده. وی می افزاید: مصرف بیش از اندازه انرژی همچون سوخت و برق باعث گرم شدن هوا و از بین بردن شرایط مناسب برای بارندگی می شود. بنابراین بارندگی هایی که شاهدش هستیم یک معجزه است و آسمان با ما خوب بوده و این بارش ها تا فروردین ماه هم ادامه خواهد داشت ولی همچنان با چالش خشکسالی و کم بارشی روبه رو خواهیم بود.

مرادی از پیشینه خشکسالی در فلات ایران می گوید: شواهد نشان می دهد 1400 - 1300 سال پیش خلیج فارس به کلی خشک شده بوده و آب بسیاری از رودخانه ها به دریای عمان می ریخته. جالب است بدانید از غرب همدان تا غرب طبس دریاچه بزرگی به نام دریای ساوه وجود داشته و دریاچه دیگری هم در منطقه کرمان بوده و این دریاچه های آب شیرین محصول بارندگی های بسیار نبوده بلکه به خاطر پایین بودن دما و وجود یخچال های زیاد بوده است.

تصور این که زمانی مردم کاشان، ساوه، همدان و کویر شهداد با قایق به سفر می رفته اند و نیمی از کشور را رودخانه های بیشمار و دریاچه ها پوشانده بوده اند، بیشتر به افسانه می ماند تا واقعیت اما اسناد و شواهد نشان می دهد چنین بوده و گذشتگان ما بدون دغدغه تأمین آب برای کشاورزی و باغداری به زندگی بی دردسری مشغول بوده اند.

فعلاً سدها پر است اما زیر پایمان خالی است. اقلیم از گرم شدن هوا و خشکسالی های سریالی خبر می دهد و آسمان کار خودش را می نماید و معادلات را بهم می زند. شاید سال دیگر مثل امسال باران و برف درست و حسابی نبارد شاید هم بار دیگر غافلگیرمان کند کسی چه می داند.

منبع: خبرگزاری ایسنا
انتشار: بروزرسانی: 25 خرداد 1398 شناسه مطلب: 830

به "آیا افزایش بارش ها خبر از خاتمه خشکسالی می دهد؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "آیا افزایش بارش ها خبر از خاتمه خشکسالی می دهد؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید